2001: A Space Odyssey

The Odyssey of this movie begins on a spring morning in 1964 when Arthur Clarke, one of the best, if not the best SF writer, got a letter from the young and controversial movie director Stanley Kubrick. In that letter, without any false modesty, Kubrick asked of Clarke to collaborate on a ” proverbial really good science-fiction movie”.

This idea came to fruition in the next five years, during which Clarke and Kubrick worked together on the making of the movie and on the writing of the book, and to such an extend, that it was an idea for the movie to be signed by Stanley Kubrick & Arthur Clarke, and the book by Arthur Clarke & Stanley Kubrick. Although this odd couple will never use their synergy again, they completely made good on their promise, and today, 40 years after the premiere, The Odyssey is synonymous with a proverbially good science-fiction movie.

The main idea of the project, stems from a short stroy by Clarke, The Sentinel, and all thing left unsaid in the story are build upon and refined. The basic plot is that Humans are Humans because of an intervention made somewhere in the “dawn of man”, an intervention done by a black monolith, serving as a proxy for unknown entities.
Now, in the year 2001, humanity is on a verge of a breakthrough of a similar scale, finally being able to break the bonds of it’s Earthly cradle. And, right on Earth’s closest neighbour, the Moon, man finds another monolith, messinger to the stars, who proclaims to it’s masters that humanity has escaped the gravity well of its mother, by sending a signal to the proximity of Jupiter.

Most of the movie’s action is on board the Disovery, a spaceship sent to examine the location og the message’s destination. The system that manages the ship is HAL 9000, an artificial intelegence computer. Being put in an unsolvable dilemma by it’s designers, HAL will go mad, and try to eliminate the human factor which he thinks could endanger the mission’s success. Still, one of the astronauts, in one of the most memorable scenes, will manage to disconnect HAL, and finish the mission on his own, a mission which will take him beyond his wildest dreams.

Even if we disregard the profound philosophical aspects of this masterpiece, the technical excelence of the movie in itself is great and avantgarde enough. The movie is painfully realistic, from the fact that there is no sound in space, to the alarm that is constantly ringing, to the directions to use on the space toilet. Also, the music is extremly well arranged, to the point that most people will recognise Also sprach Zarathustra and An der schönen blauen Donau as the music from 2001. The visal effects are stunning, even by the standards of today, and the last scenes od David Bowman journey through the Gatewat to the Stars simbolised the Ultimate Trip for a whole generation.

And, just one note for the end, even if the book is published a little after the movie, I would recommend first to read the book, than to watch the movie.

Одисеја во Вселената 2001

Одисејата на овој филм почнува едно пролетно утро 1964-та година кога Arthur Clarke, еден од најдобрите, а според многу и најдобриот SF пистел, добил писмо од младиот и контроверзен режисер Stanley Kubrick. Во писмото, нималку скромно, Kubrick барал од Clarke, заедно да соработуваат на “пословично добар научнофантастичен филм”.

Оваа соработка се остварила во текот на наредните пет години, при што Clarke и Kubrick заедно работеле и на изработката на филмот и на пишувањето на истоимената книга, и тоа до таа мера, што имало идеја филмот да биде потпишан од Stanley Kubrick и Arthur Clarke, а книгата од Arthur Clarke и Stanley Kubrick. Иако парот никогаш нема да ја повтори синергијата, но комплетно успеаваат во својата замисла, така да и денес, скоро 40 години по премиерата, Одисејата е синоним за пословично добар СФ филм.

За идејна тема на проектот избран е еден краток расказ на Clarke, The Sentinel, и врз него се надградени работите кои се оставени недоречени во расказот. Основното сиже е дека луѓето се луѓе заради интервенција направена некаде во “зората на човекот”, интервенција направена од страна на еден црн монолит, кој служи како гласник на непознати ентитети. Сега, во 2001-вата, човештвото се наоѓа на друга таква пресвртница, конечно ослободувајќи се од стегите на својата Земска колевка. И веднаш на Земјиниот најблизок сосед, Месечината, човекот наоѓа друг монолит, гласник до ѕвездите, кој на сите им објавува дека луѓето конечно избегале од гравитационата сила на својата мајка, испраќајќи сигнал до околината на Јупитер. Најголем дел од филмот се одвива во рамките на бродот Disovery, кој е испратен да ја испита дестинацијата на пораката на гласникот. Системот кој управува со бродот е HAL 9000, компјутер со вештачка интелегенција, кој ќе биде ставен во нерешлива дилема од страна на луѓето, и како резултат на тоа ќе полуди, и ќе проба да го отстрани човечкиот фактор кој би можел да ја загрози мисијата. Сепак еден од астронаутите, во незаборавната сцена ќе успее да го исклучи HAL и сам да ја заврши мисијата, мисија која ќе го одведе каде што не ни можел да сонува.

Дури и ако ги занемариме “филозофските” аспекти на овоа ремек-дело, самата техничка изведба на филмот е доволно феноменална и авангардна. Филмот одишува со реализам на секој чекор, од фактот што во вселената нема звуци, преку алармот кој пишти континуирано, па се до упатствата за вселенскиот тоалет. Музиката во рамките на целиот филм е извонредно аранжирана, па и денес многу луѓе Also sprach Zarathustra и An der schönen blauen Donau ќе ги идентифицираат како музиката од 2001-ва. Визуелните ефекти се одлични, дури и по денешни стандарди, а последните сцени на патувањето на David Bowman низ Ѕвездена Капија за цела една генерација било симболика за The Ultimate Trip.

И за крај, само една напомена, иако книгата е издадена нешто после филмот, за комплетно разбирање на приказната, пожелно е прво да се чита, а потоа да се гледа.