Fahrenheit 451

When Michael Moore made his movie about the degradation of human right and liberties in the USA after the 9/11 attacks, he gave the movie the title of  “Fahrenheit 9/11″ – The temperature where freedom burns! This title is an homage to an older work of fiction – Fahrenheit 451, a book that inspects the influence of a totalitarian society on its subjects.

The author of this masterpiece that introduced a human dimension to the cold and calculated machinery of totalitarianism is the great bard of “soft” science fiction, Ray Bradbury. While this is not the first instance of  investigating the subject of a totalitarian dystopia in a novel format ( Orwell’s 1984 and Huxley’s Brave New World are especially important precursors), the meaning of this book is in the quantity of warm human values that Bradbury injects into the book’s characters, primarily into the main character – Guy Montag, fireman.

Guy Montag lives and works in some undetermined, but close future, a future in which the houses have always been fireproof, as he said himself. The main task of fireman is, and always have been the burning of books. While his colleagues are perfectly happy and content with their line of work – burning books in the day, watching television in the evening – Guy reluctantly develops the thought that he, actually, is not really happy with his life, that he is just an insignificant cog in the great machine of the system, that he lacks a proper I.

In contrast to Guy, we are presented with the system through the characters of his wife, and his boss, who are indeed happy and completely content with the way things are. Guy’s wife, Mildred, deep down might be even unhappy, but those kind of feelings are buried so deep, that she is left with a shell void of emotions or intellect. Her unconscious despair even drives her to a suicide attempt, which she promptly forgets afterwards. The only real passion she feels is toward the lives of the family of her favorite TV show. On the other hand, captain Beatty, Guy’s boss, represents the antithesis to blind obedience . He is a man who knows and understands the real essence of society, he is aware of his role in the greater picture of the system, yet that only increases his passion for destroying knowledge by destroying books, even when it is obvious that he really likes reading and knowing.

The bulk of the book is journey on the road to self-discovery that Guy takes, his battle with the faceless, emotionless system, his transformation from an obedient yet unhappy unit, to an individual that will help to make a newer, better, more humane system from the aches of the old one. I wont describe the plot in detail, I’ll just say that the novel has that specific Bradbury feel to it, that no amount of plot details will spoil it.

In 1966, the great French director François Trufaut made a movie adapted from the novel, the only English language movie he ever made. Guy Montag is played by Oskar Werner, one of the premier European stage actors, while Julie Christie plays both the role of Mildred, Guy’s wife, and the role of the young Clarisse, the woman who opens Montag’s eyes. Even though I am usually very ambivalent toward ecranisations of my favourite works of fiction, this movie is completely praiseworthy. Many episodic details are changed or cut entirely, yet in the words of Bradbury himself, the movie “captured the soul and essence of the book”. And in the true spirit of the society of the book, if you find the book too long or too lyrical in content, feel free to look for the movie, it’s well worth the two hours you’ll spend on it.

P.S. A Hollywood remake is in the works for more than a decade, and some names like Mel Gibson, Tom Cruise, Frank Darabond, Tom Hanks have been thrown around. When and if they succeed in making that movie, (possibly with Darabond in the director’s chair) I’m sure I’ll watch it. Whether I’ll like it, that’s another story.

Фаренхајт 451

Кога Michael Moore го направи својот филм за деградацијата на човечките права и слободи во САД по нападите од 11-ти септември, го нарече филмот Fahrenheit 9/11 – температура на која гори слободата. Овој наслов е омаж на едно постаро дело – Fahrenheit 451, книга во која се прикажува дејството кое еден тоталитарен систем може да го има на своите субјекти.

Авторот на ова дело кое внесе човечка димензија во ладната и пресметана машинерија на тоталитаризмот е големиот бард на “меката” научна фантастика, Реј Бредбери. Далеку од тоа дека Бредбери прв ја обработи темата за тоталитаристичка дистопија, 1984-та на Орвел и Храбриот Нов Свет на Хаксли се значајни претходници, но значењето на ова дело е во количината на топла човечка вредност која Бредбери ја внесе во ликовите од книгата, во прв ред, преку главниот лик – Гај Монтаг, пожарникар.

Гај Монтаг живее и работи во некоја неодредена, но блиска иднина, иднина во која куќите отсекогаш биле огноотпорни, како што тој сам ќе каже. Работа на пожарникарите е и отсекогаш била горењето на книгите. Додека неговите другари се сосема среќни и задоволни во нивната работа – горење книги денски, гледање телевизија навечер – кај Гај полека се јавува мислата дека тој всушност и не е среќен со својот живот, дека е само неважно штрафче во машината на системот, дека му недостасува свое сопствено јас.

За разлика од него, неговата сопруга и шеф, низ чии ликови е претставен системот,  се сосема  среќни и задоволни со едно вакво поставување на  работите.  Жената  на  Гај,  Милдред, можеби и е незадоволна од својот живот, но таквите чувства се толку длабоко закопани  во  неа, што  од  неа  останува  само лушпа лишена од емоции и интелект. Единствена страст која ја има е кон животот на фамилијата од телевизиското шоу. Капетан  Бити,  шефот  на  Гај,  поставен како спротивност на слепата покорност, е човек кој  ја знае вистинската суштина на  работите,  свесен  е  за  својата  улога во  поголемата  слика,  но  тоа  прави само  со поголема  страст да  се фрли на уништување  на  книгите,  кон  кои  сепак чувствува  и  одредена симпатија.

Оваа  книга  ни  го  покажува патот  на  спознание  низ  кој  поми-ува Гај и на кој му се испречува системот  како  врховен  непријател,  неговата  трансформација  од  послушен,  но несреќен  човек,  во  човек  кој  ќе  биде способен да издигне нов, подобар систем од пепелта на претходниот. Нема  да  го  опишувам  дејството,  само ќе  кажам  уште  еднаш  дека  книгата  има специфичен  Бредбериевски  шмек,  така да колку и да опишувам што, кој и како, се додека не се земе во рака да се прочита ова ремек дело, исто како да не сум го ни спомнал.

Во  1966-та  година,  големиот  француски режисер  François  Trufaut  снима  филм по оваа  книга,  неговиот  единствен  на англиски  јазик.  Гај Монтаг  е претставен преку Oskar Werner, еден од најдобрите театарски  европски  глумци,  додека  Julie  Christie  игра двојна улога, жената на Монтаг,  како и младата Клариса, жената која му ги отвара очите на Монтаг. Иако често сум амбивалентен кон филмовите кои  се направени врз основа на некоја од  моите  омилени  книги,  за  овој  филм не  можам  да  кажам  доволно пофални зборови.  Иако  се  изменети  некои моменти, сепак зачувано е тоа што овде е  најбитно,  со  зборовите на самиот Бредбери, “душата и суштината на делото”.  И во вистински дух на општеството кое е  опишано,  ако  книгата ви е предолга или  прелирска,  слободно  побарајте  го филмов на најблиската P2P мрежа, вреди на него да се потрошат двата саати.

П.С. Веќе десетина години во Холивуд се спрема римејк, се спомнуваат имиња како Мел  Гибсон,  Том Круз, Френк Дарабонд, Том Хенкс. Ако некогаш конечно успеат да го снимат, со Дарабонд зад режисерското столче, ќе го гледам сигурно. Дали ќе ми се допадне, е веќе друга приказна.

2001: A Space Odyssey

The Odyssey of this movie begins on a spring morning in 1964 when Arthur Clarke, one of the best, if not the best SF writer, got a letter from the young and controversial movie director Stanley Kubrick. In that letter, without any false modesty, Kubrick asked of Clarke to collaborate on a ” proverbial really good science-fiction movie”.

This idea came to fruition in the next five years, during which Clarke and Kubrick worked together on the making of the movie and on the writing of the book, and to such an extend, that it was an idea for the movie to be signed by Stanley Kubrick & Arthur Clarke, and the book by Arthur Clarke & Stanley Kubrick. Although this odd couple will never use their synergy again, they completely made good on their promise, and today, 40 years after the premiere, The Odyssey is synonymous with a proverbially good science-fiction movie.

The main idea of the project, stems from a short stroy by Clarke, The Sentinel, and all thing left unsaid in the story are build upon and refined. The basic plot is that Humans are Humans because of an intervention made somewhere in the “dawn of man”, an intervention done by a black monolith, serving as a proxy for unknown entities.
Now, in the year 2001, humanity is on a verge of a breakthrough of a similar scale, finally being able to break the bonds of it’s Earthly cradle. And, right on Earth’s closest neighbour, the Moon, man finds another monolith, messinger to the stars, who proclaims to it’s masters that humanity has escaped the gravity well of its mother, by sending a signal to the proximity of Jupiter.

Most of the movie’s action is on board the Disovery, a spaceship sent to examine the location og the message’s destination. The system that manages the ship is HAL 9000, an artificial intelegence computer. Being put in an unsolvable dilemma by it’s designers, HAL will go mad, and try to eliminate the human factor which he thinks could endanger the mission’s success. Still, one of the astronauts, in one of the most memorable scenes, will manage to disconnect HAL, and finish the mission on his own, a mission which will take him beyond his wildest dreams.

Even if we disregard the profound philosophical aspects of this masterpiece, the technical excelence of the movie in itself is great and avantgarde enough. The movie is painfully realistic, from the fact that there is no sound in space, to the alarm that is constantly ringing, to the directions to use on the space toilet. Also, the music is extremly well arranged, to the point that most people will recognise Also sprach Zarathustra and An der schönen blauen Donau as the music from 2001. The visal effects are stunning, even by the standards of today, and the last scenes od David Bowman journey through the Gatewat to the Stars simbolised the Ultimate Trip for a whole generation.

And, just one note for the end, even if the book is published a little after the movie, I would recommend first to read the book, than to watch the movie.

Одисеја во Вселената 2001

Одисејата на овој филм почнува едно пролетно утро 1964-та година кога Arthur Clarke, еден од најдобрите, а според многу и најдобриот SF пистел, добил писмо од младиот и контроверзен режисер Stanley Kubrick. Во писмото, нималку скромно, Kubrick барал од Clarke, заедно да соработуваат на “пословично добар научнофантастичен филм”.

Оваа соработка се остварила во текот на наредните пет години, при што Clarke и Kubrick заедно работеле и на изработката на филмот и на пишувањето на истоимената книга, и тоа до таа мера, што имало идеја филмот да биде потпишан од Stanley Kubrick и Arthur Clarke, а книгата од Arthur Clarke и Stanley Kubrick. Иако парот никогаш нема да ја повтори синергијата, но комплетно успеаваат во својата замисла, така да и денес, скоро 40 години по премиерата, Одисејата е синоним за пословично добар СФ филм.

За идејна тема на проектот избран е еден краток расказ на Clarke, The Sentinel, и врз него се надградени работите кои се оставени недоречени во расказот. Основното сиже е дека луѓето се луѓе заради интервенција направена некаде во “зората на човекот”, интервенција направена од страна на еден црн монолит, кој служи како гласник на непознати ентитети. Сега, во 2001-вата, човештвото се наоѓа на друга таква пресвртница, конечно ослободувајќи се од стегите на својата Земска колевка. И веднаш на Земјиниот најблизок сосед, Месечината, човекот наоѓа друг монолит, гласник до ѕвездите, кој на сите им објавува дека луѓето конечно избегале од гравитационата сила на својата мајка, испраќајќи сигнал до околината на Јупитер. Најголем дел од филмот се одвива во рамките на бродот Disovery, кој е испратен да ја испита дестинацијата на пораката на гласникот. Системот кој управува со бродот е HAL 9000, компјутер со вештачка интелегенција, кој ќе биде ставен во нерешлива дилема од страна на луѓето, и како резултат на тоа ќе полуди, и ќе проба да го отстрани човечкиот фактор кој би можел да ја загрози мисијата. Сепак еден од астронаутите, во незаборавната сцена ќе успее да го исклучи HAL и сам да ја заврши мисијата, мисија која ќе го одведе каде што не ни можел да сонува.

Дури и ако ги занемариме “филозофските” аспекти на овоа ремек-дело, самата техничка изведба на филмот е доволно феноменална и авангардна. Филмот одишува со реализам на секој чекор, од фактот што во вселената нема звуци, преку алармот кој пишти континуирано, па се до упатствата за вселенскиот тоалет. Музиката во рамките на целиот филм е извонредно аранжирана, па и денес многу луѓе Also sprach Zarathustra и An der schönen blauen Donau ќе ги идентифицираат како музиката од 2001-ва. Визуелните ефекти се одлични, дури и по денешни стандарди, а последните сцени на патувањето на David Bowman низ Ѕвездена Капија за цела една генерација било симболика за The Ultimate Trip.

И за крај, само една напомена, иако книгата е издадена нешто после филмот, за комплетно разбирање на приказната, пожелно е прво да се чита, а потоа да се гледа.